Điểm sáng xuất khẩu nông sản

Theo số liệu mới nhất từ Bộ Công thương, tính chung cả năm 2023, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa ước đạt 683 tỷ USD, giảm 6,6% so với năm trước, trong đó xuất khẩu giảm 4,4%; nhập khẩu giảm 8,9%. Cán cân thương mại hàng hóa năm 2023 ước tính xuất siêu 28 tỷ USD. Xuất khẩu cả năm 2023 đã không đạt được mục tiêu tăng trưởng 6% như đã đề ra đầu năm.

Mục tiêu năm 2024, kim ngạch xuất khẩu tăng trên 6% so với năm 2023 có khả thi
Xuất khẩu nhóm các mặt hàng nông sản, thuỷ sản năm 2023 ước đạt 32,5 tỷ USD, tăng 5,4% so với cùng kỳ. Ảnh: TL
Nhìn lại bức tranh XNK hàng hoá của năm 2023, các chuyên gia kinh tế cho rằng cần quan tâm đến sự phục hồi của hoạt động xuất khẩu hàng hoá. Mức suy giảm xuất khẩu tiếp tục được thu hẹp khá nhiều so với mức giảm 12% trong nửa đầu năm 2023.

Mặc dù, xuất khẩu có sự sụt giảm so với năm 2022, tuy nhiên xuất khẩu nông sản của năm 2023 được coi là điểm sáng nhất trên bức tranh xuất khẩu của cả nước.

Cụ thể, xuất khẩu nhóm các mặt hàng nông sản, thuỷ sản năm 2023 ước đạt 32,5 tỷ USD, tăng 5,4% so với năm trước; trong đó xuất khẩu rau quả ước đạt 5,6 tỷ USD, tăng 66%; hạt điều ước đạt 3,6 tỷ USD, tăng 17,6%, gạo ước đạt 4,8 tỷ USD, tăng 38%, cà phê ước đạt 4,2 tỷ USD, tăng 3,1%.

Đạt được kết quả nêu trên, theo ông Nguyễn Hồng Diên – Bộ trưởng Bộ Công thương là do sự nỗ lực của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, các địa phương, hiệp hội, ngành hàng và các thương nhân trong phát triển thị trường, thúc đẩy xuất khẩu các mặt hàng nông sản.

Các cơ quan chức năng của Việt Nam đã tích cực đàm phán với các cơ quan của Trung Quốc để mở cửa thêm thị trường xuất khẩu cho các mặt hàng rau quả của Việt Nam; phối hợp với các tỉnh biên giới theo dõi sát tình hình tại các cửa khẩu, nâng cao hiệu quả của công tác điều tiết nông sản xuất khẩu qua các của khẩu biên giới phía Bắc.

Trong đó, mặt hàng sầu riêng sau khi chính thức được phép nhập khẩu vào thị trường Trung Quốc đã góp phần quan trọng vào kết quả xuất khẩu 5,6 tỷ USD, tăng 66% so với cùng kỳ của mặt hàng rau quả. Con số này đóng góp không nhỏ trong thành tích 11 tháng đầu năm 2023, xuất khẩu rau quả sang thị trường Trung Quốc đạt 3,4 tỷ USD, tăng 149% so với cùng kỳ.

Điểm sáng trong xuất khẩu của năm 2023 cũng cần kể đến là xuất khẩu gạo của Việt Nam đạt được kết quả rất tích cực, giúp tiêu thụ lúa hàng hoá của người nông dân với giá cao. Xuất khẩu gạo 11 tháng năm 2023 đạt 7,64 triệu tấn, trị giá đạt 4,3 tỷ USD, tăng 14,5% về lượng và 34,1% về trị giá so với cùng kỳ năm trước. Kết quả này đạt được trong bối cảnh tình hình thương mại gạo thế giới diễn biến phức tạp, nhiều nước hạn chế xuất khẩu với mục tiêu an ninh lương thực.

Cơ sở để kỳ vọng vào việc xuất khẩu tăng trên 6%

Bước vào năm 2024, Bộ Công thương tiếp tục đặt ra mục tiêu cho hoạt động xuất nhập khẩu là tổng kim ngạch xuất khẩu tăng trên 6% so với năm 2023; cán cân thương mại duy trì trạng thái thặng dư khoảng 15 tỷ USD…

Mục tiêu năm 2024, kim ngạch xuất khẩu tăng trên 6% so với năm 2023 có khả thi
Mục tiêu năm 2024, kim ngạch xuất khẩu tăng trên 6% so với năm 2023 có khả thi. Ảnh: TL

Đề cập đến mục tiêu này, các chuyên gia kinh tế cho rằng, mục tiêu nêu trên là nhiều thách thức nhưng cũng có nhiều cơ sở để phấn đấu đạt mục tiêu này.

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong phân tích, số mặt hàng đạt kim ngạch xuất khẩu từ 1 tỷ USD trở lên đã tăng qua các năm, chiếm tỉ trọng lớn trong tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước. Năm 2018 có 29 mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỷ USD, chiếm 91,7% tổng kim ngạch xuất khẩu; năm 2022 tăng lên thành 36 mặt hàng với tỷ trọng chiếm khoảng 94% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Năm 2023, mặc dù gặp rất nhiều khó khăn những vẫn có 35 mặt hàng đạt kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỷ USD, chiếm 93,6% tổng kim ngạch xuất khẩu (trong đó có 7 mặt hàng xuất khẩu trên 10 tỷ USD, chiếm 66%).

Cơ cấu hàng hóa xuất khẩu tiếp tục được cải thiện theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nâng nhanh tỷ trọng sản phẩm xuất khẩu có giá trị gia tăng cao, sản phẩm chế biến sâu, sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao. Kết quả của những năm gần đây, đặc biệt là năm 2023 cho thấy hàng hoá Việt Nam ngày càng nâng cao chất lượng, năng lực cạnh tranh xuất khẩu trên thị trường thế giới, thâm nhập vào các thị trường các nước phát triển là điểm nhấn để gia tăng xuất khẩu hàng Việt trong năm 2024.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Minh Phong cũng lưu ý, mức độ đa dạng hóa thị trường của một số mặt hàng thuộc nhóm nông sản, thuỷ sản còn hạn chế, phụ thuộc vào một số thị trường xuất khẩu. Việc sản xuất một số mặt hàng nông, thủy sản còn manh mún, tự phát, dẫn đến có lúc không kiểm soát được nguồn cung dành cho xuất khẩu.

Chất lượng nông, thủy sản không đồng đều, khó áp dụng các chuẩn mực của thế giới về truy xuất nguồn gốc. Vấn đề an toàn thực phẩm tuy được cải thiện so với trước đây nhưng chưa thật sự bền vững. Đây là những điểm yếu mà hàng Việt cần cải thiện trong năm 2024 này.

Về phía cơ quan quản lý nhà nước, lãnh đạo Bộ Công thương cho biết, bộ xác định tiếp tục đẩy mạnh xúc tiến thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp trong việc đa dạng hóa thị trường, tìm kiếm các thị trường mới, còn tiềm năng cho hàng hoá xuất khẩu của Việt Nam. Các thị trường còn nhiều tiềm năng đẩy mạnh khai thác có Hoa Kỳ, Nga, Đông Âu, Ấn Độ, châu Phi, Trung Đông và châu Mỹ Latinh…

Trong năm 2024, ngành Công thương sẽ chú trọng thúc đẩy hoàn tất các thủ tục để sớm ký kết Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện (CEPA) giữa Việt Nam với UAE; tập trung bảo đảm tiến độ và tiến trình đàm phán nâng cấp Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA), đàm phán FTA ASEAN – Canada (ACAFTA), Việt Nam – EFTA trên cơ sở các nguyên tắc đảm bảo cao nhất lợi ích quốc gia, dân tộc theo phương án được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Riêng với nhóm hàng nông sản, Bộ Công thương hướng đến nâng cao hiệu quả và điều tiết tốt tốc độ thông quan hàng hóa xuất nhập khẩu tại khu vực cửa khẩu thuộc biên giới giữa Việt Nam – Trung Quốc, đặc biệt đối với các mặt hàng nông sản, thủy sản có tính chất thời vụ; chuyển nhanh, chuyển mạnh sang xuất khẩu chính ngạch.